Hồng Thanh Quang (thực hiện)

Nói thực là trên đời này nếu có gì khiến tôi sợ thì đó là nước mắt đàn bà! Ngay cả với những “đệ nhất mỹ nhân”, tôi cũng rất ngại tiếp xúc nếu tôi biết trước rằng khi gặp mình, ôn cố tri tân, kiểu gì họ cũng rơi nước mắt… Thế nhưng, tôi vẫn tìm tới nhà riêng NSƯT Đàm Thanh để tiến hành cuộc trò chuyện này, dù cứ mỗi lần liên lạc với chị qua điện thoại, chỉ được hai ba câu nói về kỷ niệm trong nghề và trong đời, đặc biệt là khi nhắc tới người chồng quá cố của chị, đạo diễn, NSND Nguyễn Văn Thông,  là tôi có cảm giác như chị chực òa ra khóc…

Hồng Thanh Quang (thực hiện)

Bà là Vũ Thị Thanh, nguyên Phó Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương, phu nhân của nhà thơ Tố Hữu. Bà là mẹ của TS Nguyễn Thanh Hoa, người tôi từng có hạnh ngộ một lần thực hiện cuộc trò chuyện cuối tháng mùa thu năm 2009, khi chị cùng chồng từ Đức về khánh thành nhà tưởng niệm cha mình ở Cầu Giấy. TS Nguyễn Thanh Hoa được cha mẹ đặt tên dựa trên tên gốc của quê ngoại: tỉnh Thanh Hóa, tức Thanh Hoa (do phải kiêng tên húy của mẹ vua Thiệu Trị, nên phải đổi ra như thế). Tôi đã từng có những câu thơ tặng cho bạn bè mình quê ở đây: “Thanh gì cũng giữ Thanh Hoa,/ Bốn phương lưu lạc vẫn hòa tiếng quê./ Vung tay chém một lời thề,/ Ở đâu cũng chỉ một nghề vua quan…”.

Bà đã bị ốm từ không chỉ một năm nay. Tôi còn nhớ, năm ngoái, khi đi vào Huế tham dự đêm thơ Tố Hữu, bà dịch chuyển cũng đã khó khăn lắm rồi, nhiều khi phải dùng xe đẩy… Thế nhưng, người phụ nữ cao niên này vẫn rất cố gắng duy trì những sức sống cuối cùng của đời để hoàn thành tập hồi ký mà như bà viết trong lời nói đầu, ghi lại những kỷ niệm về nhà thơ Tố Hữu, “của một người vợ, một người bạn chung thủy” theo chồng suốt cả một đời. Cuốn sách “Ký ức người ở lại” vừa mới được ra mắt độc giả vào đầu tháng 4, với lời bà ghi ở cuối: “Nay viết “Ký ức người ở lại”, tôi muốn thắp nén hương lòng dâng tặng anh, chắc anh thấu hiểu...”.  Và tối ngày 19-4, bà đã ra đi vào cõi vĩnh hằng. Hình như khi đã hoàn thành công việc sau cùng đối với ký ức về người chồng yêu quý, bà cảm thấy mình có thể rời bỏ trần gian mà không phải luyến tiếc thêm một điều gì nữa.

Hồng Thanh Quang (thực hiện)

Không phấn đấu để thêm danh lợi mà chỉ đơn giản luôn luôn cố gắng làm mọi điều mà mình cho là tốt nhất đối với quê hương Hội An, đó là điều tâm niệm sâu sắc nhất mà ta có thể cảm nhận được khi tiếp xúc với ông Nguyễn Sự, Bí thư Thành ủy Hội An. Trong lời tôn vinh  nhân dịp trao giải thưởng Vì sự nghiệp văn hóa giáo dục cho ông Nguyễn Sự cuối tháng 3-2012, Quỹ Văn hóa Phan Châu Trinh đã nhấn mạnh: “Là một nhà lãnh đạo có quan hệ rất rộng rãi và thân thiết với nhiều nhà khoa học uyên bác, nhiều nhà văn hóa - giáo dục tâm huyết, lại gắn bó sâu sắc với nhân dân trong đời sống hằng ngày, Nguyễn Sự đã thật sự thu hút được về mình cả tầm cao và chiều sâu trí tuệ và tâm hồn của họ, để trở thành người truyền cảm hứng cho Hội An, một trong những không gian văn hóa độc đáo của nước ta ngày nay…”.

Tôi đã có dịp được trò chuyện với  Nguyễn Sự từ năm 2007, sau khi ông được tôn vinh Anh hùng Lao động thời kỳ Đổi Mới. Ông đã tiếp tôi cùng nhà văn Trần Kỳ Trung trong phòng làm việc chung khá rộng và rất ồn ào ở cơ quan và đã rủ rỉ tâm sự mọi điều mà tôi muốn biết. Mới gặp lần đầu nhưng phong cách của ông không hề có gì khách khí mà rất chân tình, giản dị, như thể gặp người tâm giao từ lâu… Những điều mà ông đã nói với tôi hôm đó cho tới giờ vẫn rất sống động và mới mẻ…

Hồng Thanh Quang (thực hiện)

 “Tôi thích cái câu nói này: Nếu ai đó tát má phải của con thì con hãy chìa cả má trái ra cho nó tát nốt. Không nên mua thù chuốc oán. Nếu nó đểu giả với ta mà ta cũng đểu giả với nó thì hóa ra ta bằng nó ư!” - tháng 8-2009,  NSND Trọng Khôi đã kết thúc cuộc trò chuyện với tôi tại văn phòng của Chủ tịch Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam ở 51 Trần Hưng Đạo (Hà Nội), như vậy. Lúc đó ông vừa qua một cơn bạo bệnh, phải mổ não nhưng may mắn thay, mọi sự đã tai qua nạn khỏi...